Giảng viên khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội, sáng lập câu lạc bộ Sách ơi mở ra

Bé lớp 1 đọc gì và đọc thế nào?

Tại sao tôi quan tâm đến giai đoạn lớp 1?

Vì lớp 1 là một bước ngoặt trọng đại trong cuộc đời của bé.

Từ một kẻ hoàn toàn mù chữ, phải phụ thuộc vào nguồn thông tin mà người lớn cung cấp, bé đã có thể tự tìm kiếm thông tin mình cần.

Thay vì liên tục hỏi vì sao và nhận được những câu trả lời qua quýt, bé có thể tự thỏa mãn trí tò mò của mình bằng cách đọc sách hoặc tra google.

Từ việc thu nạp ngôn từ đời sống qua chủ yếu là kênh nghe, bé bắt đầu lĩnh hội những từ ngữ mang tính học thuật bằng kênh đọc.

Đây là một bước tiến vô cùng quan trọng.

Vốn từ vựng của trẻ tăng lên nhanh chóng vào cuối năm học lớp 1, đặc biệt là những từ vựng khoa học.

Và bởi vì ngôn ngữ gắn liền với tư duy, nên điều này cũng tạo nên một sự tăng trưởng vượt bậc về tri thức và năng lực nhận thức.

Thế giới trước mắt trẻ trở nên rộng mở. Việc biết đọc và tự mình bước vào thế giới của sách đã trao cho trẻ một cơ hội vô cùng lớn để học hỏi và trưởng thành.

Nhưng, đây cũng là một thời điểm vô cùng nhạy cảm.

Khi con trai lớn của tôi học lớp 1, từ một đứa trẻ yêu thích đọc sách, con đã sợ hãi khi được yêu cầu đọc, vì con chưa học chữ trước khi vào lớp 1, trong khi đó trong lớp phần lớn các bạn đã biết đọc, cô giáo dạy khá nhanh, vì thế con trở nên thiếu tự tin khi sờ đến sách.

Tôi đã dành 1 năm sau đó để đồng hành cùng con, và đến năm lớp 3, con đã ham đọc sách trở lại.

Khi con bắt đầu ham đọc sách trở lại, kết quả học tập trong năm học lớp 3 của con có thể nói là tiến bộ vượt bậc mà không có bất cứ sự hỗ trợ nào từ phía gia đình.

Để giúp con vượt qua giai đoạn nhạy cảm và khó khăn này, bố mẹ cần phải trở thành một người đồng hành vô cùng kiên nhẫn và hiểu biết.

Giống như khi con đang chập chững những bước đi đầu tiên, con rất cần một bàn tay nâng đỡ và sự động viên, khích lệ từ phía cha mẹ.

Vì thế, sự hỗ trợ của bố mẹ vào thời điểm này là rất quan trọng. Dưới đây là một số cách mà bố mẹ có thể tham khảo, xuất phát từ kinh nghiệm của cá nhân tôi.

1/ Thiết kế một góc đọc xinh xắn: tôi đặt góc đọc này ở gần cửa sổ, đón ánh sáng ngoài trời, đặt một tấm đệm phía dưới và những chiếc gối êm ái làm chỗ tựa lưng và thả những cuốn sách hay xung quanh cho con tự do chọn lựa. Con rất thích ngồi đó và tự mình chọn sách.

2/ Dành 20 phút đọc sách cùng con mỗi ngày: trước giờ đi ngủ, ba mẹ con thường ngồi trong góc đọc sách và mỗi người đọc cuốn sách mà mình thích, thỉnh thoảng trao đổi cho nhau.

Thằng bé chưa biết đọc cũng tự chọn cho mình một cuốn sách, chỉ để xem tranh, nhưng say sưa như thật.

Tôi thường đọc sách trẻ con, và cứ tới đoạn nào hay và buồn cười, tôi sẽ đọc to lên cho bọn chúng nghe.

Dần dần, bọn chúng cũng có thói quen khoe với mẹ những đoạn hay, hoặc quay sang hỏi mẹ những từ mà chúng không hiểu.

3/ Cùng con đến hiệu sách và thư viện thường xuyên: khi con đến hiệu sách hoặc thư viện, con sẽ gặp những đứa trẻ đang say mê đọc sách.

Hiệu ứng đám đông này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tâm lí của con. Bạn nghĩ xem, tại sao bọn trẻ con thích uống sữa milo và xem phim hoạt hình Đô rê mon?

Là vì tất cả bạn bè của chúng đều làm việc đó.

Vì thế, nếu con thấy rất nhiều những anh chị lớn rất phong độ đang đọc sách, thì con nghĩ rằng đọc sách là một cái gì đó rất đỗi thú vị, con cũng muốn làm được như vậy.

4/ Chỉ đọc cho con nghe một nửa: hãy chọn một cuốn sách thật hấp dẫn, nhưng chỉ đọc cho con nghe một nửa.

Bạn phải giả vờ ngủ gật, hoặc mệt, hoặc bận, và bỏ cuốn sách ở đó.

Vì tò mò và muốn xem sự thể ra sao, con sẽ tìm cách tự đọc tiếp.

5/ Bắt đầu bằng truyện tranh: nhiều bố mẹ không thích con đọc truyện tranh, nhưng với một em bé lớp 1, truyện tranh rất hữu ích trong việc giúp con tập đọc và có thói quen đọc.

Trong suốt nửa đầu năm học lớp 2, tuần nào tôi cũng cho con đến hiệu sách và mua 1 quyển Đô rê mon và một quyển Bảy viên ngọc rồng.

Bị hấp dẫn bởi thế giới li kì trong những cuốn truyện tranh này, mà con đọc liên tục liên tục, hết quyển này đến quyển khác.

Và kết thúc học kì 1 năm lớp 2, con thôi không ngắc ngứ và bắt đầu có thói quen đọc sách.

Những câu chuyện nhiều tranh, ít chữ khác cũng là một lựa chọn hữu ích trong giai đoạn đầu này.

6/ Đọc luân phiên: đối với một bạn bắt đầu biết đọc, việc đọc liên tục một cuốn sách là một thách thức không nhỏ.

Vì vậy, để giảm cảm giác căng thẳng, bố mẹ có thể yêu cầu con đọc 1 trang, mẹ đọc một trang.

Người nào đọc thì được quyền đặt câu hỏi cho người nghe.

Người nghe trả lời đúng có thể được thưởng điểm, dùng điểm đó để đổi lấy một món quà con thích.

7/ Dự đoán về cuốn sách: trước khi đọc, hãy cho con quan sát bìa sách, và chơi trò thử làm thám tử, đoán xem cuốn sách sẽ nói về điều gì.

Hoạt động này làm gia tăng sự tò mò, hứng thú đối với việc đọc.

Con sẽ cố gắng đọc để tìm xem nội dung cuốn sách có phù hợp với cuốn sách hay không.

8/ Đặt câu hỏi: nhiều phụ huynh phàn nàn là mỗi khi yêu cầu con kể lại một cuốn sách đã đọc, con thường nói rằng con không biết.

Là do kể đối với một đứa trẻ lớp 1 là một việc rất khó.

Thay vì đưa ra một yêu cầu chung chung như vậy, hãy đặt ra những câu hỏi nhỏ, giúp con biết cách tìm ra những thông tin quan trọng và sắp xếp các thông tin ấy lại theo trật tự.

Ví như: Câu chuyện kể về ai?

Có những nhân vật nào? Điều gì đã diễn ra với nhân vật?

Tiếp theo đó thì sao?

Câu chuyện kết thúc thế nào?

Con có thích kết thúc như vậy hay không?

Nếu có một trận động đất xảy ra và con chỉ được cứu 1 nhân vật, con sẽ cứu ai?

Nếu con là tác giả, con sẽ kết thúc câu chuyện như thế nào?

Nếu gặp tác giả, con sẽ nói với tác giả điều gì?

9/ Chọn sách hay và phù hợp: tất cả những cuốn sách mà trẻ đọc trong thời kì này đều được ghi nhớ rất lâu, vì thế cần phải là những cuốn sách hay, có thông tin chính xác, giàu ý nghĩa nhân văn, ngôn từ được chọn lọc, hình ảnh minh họa đẹp và hấp dẫn, nhưng lại phải được diễn đạt một cách giản dị, trong sáng, và dung lượng không quá lớn.

Dưới đây là một số cuốn sách mà tôi đã mua và cho con đọc khi con học lớp 1 và đưa vào chương trình học của dự án Sách ơi mở ra, cũng là những cuốn sách mà tôi thường giới thiệu cho bạn bè và các phụ huynh mua cho con.

– Bộ sách Khoa học chẳng khó (Nhã Nam)
– Bà tôi đã từ từ nhỏ đi (Kim Đồng)
– Bộ sách Bách khoa tri thức về khám phá thế giới cho trẻ em (nxb Phụ nữ)
– Cây táo yêu thương (nxb Dân trí)
– Bầu trời trong quả trứng (Xuân Quỳnh, nxb Kim Đồng)
– Bài ca trái đất (Đình Hải, nxb Kim Đồng)
– Góc sân và khoảng trời (Trần Đăng Khoa, nxb Kim Đồng)
– Miền cỏ phương Nam (nxb Kim Đồng)
– Hòn đá xanh (nxb Kim Đồng)
– Các kỉ lục tự nhiên bằng tranh (nxb Nhã Nam)