Tượng bà đầm xoè và khát vọng tự do

Tượng Nữ thần Tự do tại hải cảng New York trên đảo Liberty phía nam đảo Ellis là một món quà đặc biệt của Pháp tặng Hoa Kỳ và được chính thức khánh thành ngày 28 tháng 10, 1886, để kỷ niệm lễ độc lập ngày 4 tháng 7 1884 của Hoa Kỳ.

Người thực hiện là nhà điêu khắc Frédéric Auguste Bartholdi.

Tượng đúng ra mang tên “Tự do soi sáng thế giới” với biểu hiệu tượng là một người phụ nữ mặc áo choàng rộng đại diện cho Nữ thần La mã mang tên Libertas, đầu đội vương miện có bẩy tia dài và nhọn tượng trưng cho nguồn sáng tỏa chiếu ra khắp các đại dương và châu lục, tay phải giơ cao một bó đuốc, tay trái ôm một tấm bảng có ghi ngày độc lập Hoa Kỳ ( July 4, 1776).


Tượng cao 46 m (151 feet). Dưới chân tượng có sợi xích sắt chặt đứt đoạn hàm ý chống lại ách nô lệ.

Tượng là một biểu tượng cho Tự do và cho Hợp Chúng Quốc: một dấu hiệu đón chào tất cả những người di dân từ khắp nơi đến đất hứa.


Khi làm tượng Nữ thần, ngoài tượng chính, và một phiên bản gốc kích thước cao hơn 11 m (37 ft 9 inches) đặt ở trên đảo Grenelle, sông Seine, Paris, Bartholdi có làm một số phiên bản gốc nhỏ có kích thước cỡ 2.85m (chiếm tỷ lệ 1/16 so với tượng chính), trong số đó, một bản đặt trong vườn Luxembourg, Paris, và một phiên bản nhỏ cùng cỡ được mang sang Việt Nam vào năm 1887.

Lúc đầu Nữ thần Tự do được đặt ở Vườn hoa Chí Linh, nhưng sau lại phải nhường chỗ cho tượng bán thân thống sứ Paul Bert, Nữ thần Tự do được chuyển lên nóc Tháp Rùa từ năm 1890.

Việc này không chỉ bị dân Hà Nội mà ngay cả giới chức Pháp lúc ấy cũng chỉ trích nặng nề, đến năm 1896 lại bị gỡ xuống chuyển về Vườn hoa Neyret ở phía đông hồ Hoàn Kiếm (tức Vườn hoa Cửa Nam, gần Thư viện Quốc gia bây giờ).


Thế nhưng, tượng Bà Đầm Xòe cũng chỉ tồn tại được 58 năm ở Bắc Kỳ.

Sau tháng tám năm 1945, tượng Nữ thần, và một số tượng khác (kể cả tượng Paul Bert) bị giật đổ, cất vào kho phế liệu.

Năm 1952, Bà Đầm Xòe chính thức bị cho vào lò nung chảy để đúc pho tương đồng A di đà cho chùa Thần Quang làng Ngũ Xá.


Có lẽ quan niệm về tự do của những người theo chủ nghĩa cộng sản khác với tự do của “chủ nghĩa tư bản giãy chết” mà Bà Đầm Xòe lại là biểu tượng của hệ ý thức tư sản nên đương nhiên là phải triệt bỏ theo cương lĩnh của đảng từ những năm 1930: “Trí, phú, địa, hào đào tận gốc, trốc tận rễ” do Trần Phú soạn thảo.


Trong khi ấy, Bà Đầm Xòe vẫn ngạo nghễ giơ cao bó đuốc văn minh, trí tuệ trên bến cảng New York, soi sáng cho hơn ba trăm triệu công dân xứ sở cờ hoa đi đến tương lai cho dù dân tộc này chỉ mới có lịch sử dựng nước 242 năm!

Đặng Văn Sinh