Bao nhiêu quân Thanh tham gia trận Ngọc Hồi Đống Đa


Đây là một vấn đề gây tranh cãi, vì các nguồn tài liệu khác nhau đưa ra các số liệu rất khác nhau. Mình tổng hợp lại một số nguồn (có sai sót gì thì mọi người bổ sung giúp mình)


Đầu tiên là số liệu trong Hoàng Lê Nhất Thống chí đưa ra từ “Bài Hịch” của Tôn Sĩ Nghị số quân Thanh là 50 vạn, đây là con số mà đến cả các nhà sử gia lạc quan nhất về Tây Sơn cũng chẳng dám ghi vào sách nổi, SGK cũng chỉ ghi nhận con số là 20 vạn đến 29 vạn (Mình nhớ mang máng là thế).


Còn theo Đại Nam chính biên liệt truyện Sơ tập (Q.30) và Nguyễn Thị Tây Sơn Ký thì chép quân số nhà Thanh là 20 vạn.


Theo bài Hàng binh Chiếu của Quang Trung do Ngô Thì Nhậm viết: “Việc Tổng đốc Tôn Sĩ Nghị nhà các ngươi sức hèn tài mọn, không biết tự lượng, đem hai mươi chín vạn quân sang cửa quan, vượt suối trèo non, vô cớ xông vào chỗ hiểm nguy để gây binh hấn, khiến cho các ngươi, một lũ dân đen vô tội phải nằm sương gối tuyết và chết ở hòn đạn mũi tên.

Đó là tội của Tổng đốc nhà các ngươi.” Thì con số quân Thanh là 29 vạn.


Một số tài liệu của các giáo sĩ:


+ Bút ký của J.Barrow ghi nhận số lượng quân Thanh là 10 vạn

+ Một nguồn thông tin thư từ của một số người nước ngoài sống ở vùng Thăng Long ngay trong thời gian xảy ra trận chiến này.

Số thư từ này còn được ghi lại trong tập “Nhật Ký của hội truyền giáo Bắc Kỳ” lưu trữ tại Nha văn khố quốc gia Paris.

Một bức thư gửi từ Thăng Long đề ngày 25/10/1788 phản ánh một “tin đồn” về 30 vạn quân Thanh sắp kéo sang cứu viện cho Lê Chiêu Thống.

+ Bức thư của một linh mục trông coi giáo dân ở vùng Thăng Long đề ngày 26 tháng 12 năm 1788 cho biết: “Viện binh Trung Hoa gồm độ 28 vạn người, một nửa đóng trong thành phố, nửa còn lại ở bên kia sông”

+ Theo Bissachère: quân Thanh sang Đại Việt khoảng 40.000 người và bị giết tại trận khoảng 20.000 người.


Theo Nguyễn Gia Kiểng trong cuốn Tổ quốc ăn năn thì số lượng quân Thanh là sang bằng kỵ binh và tổng cộng khoảng … 6000 người.


Nguồn tài liệu mà ghi chép tương đối chi tiết là từ Đại Thanh thực lục, trong đó:


1/ Quân chính quy bao gồm:
– Quân Quảng Tây: Điều động 10.000 quân, về sau tăng viện thêm 3.500 quân

– Quân Lưỡng Quảng: 21.500 quân, trong đó: 4.000 quân đóng giữ các quan ải dọc biên giới, 2.000 quân phòng thủ Lạng Sơn, 1.300 quân chia ra canh gác 17 trạm lương thực  từ Lạng Sơn đến Thăng Long và 1.700 quân canh phòng các nơi hiểm yếu. Đại quân khoảng chừng 12.500 người do Tôn Sĩ NGhị và Hứa Thế Thanh chỉ huy, tiến xuống Thăng Long.

– Vân Quý: Điều động 8.000 quân do Ô Đại Kinh và Định Trụ chỉ huy, nhưng đợt đầu tiên chỉ đem 3.000 quân đi trước, 5.000 quân đóng tại biên giới chờ lệnh, đây cũng là đội quân may mắn nhất, không phải đụng trận với Tây Sơn nên cả đám về nhà lành lặn.


2/ Quân phụ trợ bao gồm:


– Thổ quan châu Bảo Lạc Nông Phúc Tấn đem 2.000 quân- Thổ ty Điền Châu Sầm Nghi Đống đưa sang 2.000 quân (Có một số tài liệu chép số quân của Sầm Nghi Đống là 15.000 người, ở đây căn cứ theo tấu thư của Tôn Sĩ Nghị trong An Nam Kỷ Lược)

– Thổ quan Đô Long là Hoàng Văn Trăn và thổ quan Bảo Thắng là Hoàng Văn Thao cũng đem quân đi theo, không ghi nhận số lượng chính xác nhưng theo báo cáo của Tôn Sĩ Nghị thì cũng đông đến mấy vạn người

– Thêm vào cánh quân Vân Quý điều động khoảng 1.500 thổ binh biên giới Hoa-Việt để dẫn đườngNgoài ra thì số lượng mã phu: Tỉnh Quảng Đông điều động 328 con ngựa, Quảng Tây 423 con, theo số lượng 1 ngựa 2 phu thì phải điều động khoảng 1.500 dân phu

– Ngoài thành phần quân chính quy, quân Thanh còn có thêm những đoàn dân phu để tải lương, khuân vác, sửa cầu đường, phu dịch này phần lớn là dân chúng vùng Nam Trung Hoa bị bắt đi làm công không lương, số lượng dân phu này không có ghi chép rõ ràng, nhưng riêng tỉnh Quảng Tây thì số dân phu điều động để đi theo đoàn quân là đã 54.000 người.


Số quân Thanh tổn thất (Chỉ tính quân chính quy) theo Cao Tông thực lục trong ba đợt tổng kết là 11.782 người, trong đó có 188 võ quan các cấp, và đại đa số tử trận ở Thăng Long.

Mô tả chi tiết trong ảnh

 Nguồn theo Tạp chí Nghiên cứu và phát triển số 3-4 (110-111)2014 – Nguyễn Duy Chính.================

Điều đó cho thấy rằng, SGK trước nay đưa ra con số 20 vạn (hoặc 29 vạn mình cũng chả nhớ rõ nữa) là có dựa trên các cơ sở sử liệu đàng hoàng, thậm chí là ngay trong sử nhà Nguyễn chứ chẳng đâu xa, con số này kỳ thực nếu cộng thêm ước lượng về dân phu, mã phu của quân Thanh với quân chính quy thì cũng không chênh nhau mấy.


Các chuyên khảo về sau tham khảo thêm tài liệu của nhà Thanh đưa chúng ta tới con số gần với thực tế hơn, cũng như mô tả chi tiết, cụ thể hơn về thành phần quân Thanh, và cơ cấu quân đội của họ, trong đó điều dẫn đến khác biệt chính yếu giữa ghi nhận của các tài liệu nước ta và tài liệu nhà Thanh là do nhà Thanh ghi nhận theo quân số chính quy, còn sử liệu nước ta thì có thằng nào ghi thằng đó.

Đương nhiên Thanh sử cũng có ghi nhận một số điều chỉnh sửa đổi cho mát mặt hai bên, nên nó là một nguồn khảo cứu tốt chứ mê tín hoàn toàn vào đó cũng không nên.

Minh Đức (Hội những người thích tìm hiểu lịch sử).